محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1225

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

بيت ببانگ ماهى بريان و ريش بزغاله * بحرمت رسن و دلو چاه گرمابان كذا فى الفرهنگ [ 1 ] . گليگان - گياهى بدبو كه كما و گل گنده نيز گويند . گوردين - [ به را و دال مهملتين . به وزن دوربين ] گليم باشد . مثالش حكيم خاقانى گويد : بيت سلاحت بهر دين بهتر كه زنبور از پى شهدى * چو گيلى گوردين پوشست و ژوبين كرده ماكانى و در فرهنگ - بكاف تازى [ 2 ] - آورده . و گوردى - بحذف نون - نيز گويند [ 3 ] . گزاردن - ادا كردن و نقش باريك كردن . گزاريدن مثله [ 4 ] . گشن - [ بضم گاف و سكون شين ] نر باشد كه بتازيش فحل گويند [ 5 ] . مثالش مولوى معنوى گويد : بيت آن مه كه ز پيدائى « 1 » در چشم نمىآيد * جان از مزهء عشقش بىگشن همى زايد و بمعنى طالب نر شدن و بار گرفتن مادهء ساير حيوانات نيز آمده و مؤيد اين دو معنى شيخ نظامى فرمايد : بيت ز دشت آن گله را در هر قرانى * بگشن آيد تكاور ماديانى بفرمان خدا زو گشن « 2 » گيرد * خدا گفتى شگفتى در پذيرد گورخان - نام پادشاه ختن [ 6 ] . و نيز نام بهرام گور . مثال معنى اول شيخ نظامى گويد : بيت قدر خان ز چين گورخان از ختن * دبيس از مداين وليد از يمن

--> ( 1 ) - « س » : بيداى . ( 2 ) - « س » : گش . ( 1 ) در برهان مخفف گرمابه‌بان نيز دانسته شده است . ( 2 ) يعنى : كوردين . ( 3 ) برهان اين صورت را ندارد و كوردين را بمعنى جامهء پشمين نيز آورده است ( 4 ) در برهان گزاريدن معنى سخن گفتن و گزرانيدن يعنى در گزار كردن نيز دارد . ( 5 ) و درخت خرماى نر و در برهان بمعنى بارور شدن درخت خرما نيز هست . ( 6 ) لقب ملوك گورخانيه يا قراخطائيه . ( حاشيهء برهان . مصحح دكتر معين ) .